محدودۀ قم در سال ۱۳۲۰ شمسی

0

مرحوم حاج محمد خوش نژادیان (۱۳۰۵ ـ ۱۳۹۲) از سالمندان قمی و خوش حافظه بود. سال ۱۳۸۴ از ایشان خواستم محدودۀ قم در سال ۱۳۲۰ را به من نشان دهد. او را سوار موتور سیکلت کرده به محله‌های قدیمی قم بردم و محدودۀ شهر را این‌گونه نشانم داد:
قم از طرف شمال، به محله‌هاى باغ پنبه و آلوچو منتهی می‌شد. و بیمارستان کامکار و شهربانى واقع در خیابان باجک و اطراف آنها باغ و زمین زراعى بود.
از طرف جنوب، چهارراه بیمارستان و مدرسۀ علمیۀ حجتیّه زمین بود. کوچه‌هاى پشت کتابخانۀ آیت‌اللّه نجفى و منزل امام خمینى هم باغ بود.
از طرف شرق، به بیمارستان نکویى نمى‌رسید و در زمین این بیمارستان زراعت می‌کردند و خیابان چهارمردان تا محلۀ سجادیه می‌رسید. خیابان‌هاى آذر و چهارمردان وجود نداشتند و هنوز ادامۀ کوچه‌ها پیچ در پیچ در یک طرف خیابان، در طرف دیگر معلوم است. محلۀ چهارمردان قدیمى‌تر از آذر است.
قم از طرف غرب به رودخانۀ بزرگ منتهی می‌شد و این رودخانه تقریبا یک سوم مسجد اعظم و همۀ خیابان بهار را در بر می‌گرفت. خیابان‌هاى اراک و خاکفرج جاده‌اى با عرض تقریبا چهار متر بود و بقیۀ آن جزو رودخانه بود. در گذشته رودخانه دیوار نداشت تا این‌که سیل آمد و برخى خانه‌ها را خراب کرد. پس از آن، در دو طرف رودخانه دیوار کشیدند. طرف غرب رودخانه، بیابان و زمین زراعى و باغ قرار داشت و اوایل کوچه‌هاى حاج زینل (خیابان هفت تیر فعلى) و آقابقّال را تازه ساخته بودند و از آن‌جا تا رودخانه را زراعت مى‌کردند. پمپ بنزین در خیابان امام کاملا خارج قم قرار داشت.
سید حسن فاطمی موحد
بنیاد قم پژوهی

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.