این تصویر متعلق به قم نیست

0

در روز ارائه بخشی از پایان‌نامه آقای دکتر رضایی ندوشن در جلسه بنیاد قم‌پژوهی، این عکس به نمایش درآمد و وقتی ایشان هم شک خود را بیان کردند، بهانه‌ای شد تا این عکس بررسی شود. گرچه عزیزانی در اثبات این نکته که این پل علیخانی است و آن بنا هم در راستای ادامه بازار قدیم بوده، دلایلی ذکر کردند و در کل آن را دروازه‌ای از دروازه‌های قم دانستند، اما به طور قطع گفت نه تنها آنجا پل علیخانی نیست و از ورودی‌های تشرف به آستان مقدس حضرت معصومه‌(س)، بلکه این تصویر به هیچ وجه نمی‌تواند متعلق به قم باشد که دلایل زیر می تواند قابل تامل باشد:
این تصویر در ترجمه کتاب “سفرنامه از خراسان تا بختیاری” متعلق به هنری رنه دالمانی، کتابدار و تاریخ‌نویس فرانسوی (۱۸۶۵ تا ۱۹۵۰) آورده شده که این کتاب (Du Khorassan au pays des Bakhtiaris) در سال ۱۹۱۱ میلادی یعنی ۱۲۹۰ شمسی چاپ شده است. در آن سال با توجه به عکس‌هایی که از دهه‌ی ۱۲۶۰ و ۱۲۷۰ شمسی وجود دارد بسیار متفاوت با این سال است که چند سالی از آن‌ها هم گذشته است. روز نگارش این خاطره در ۶ اکتبر بوده که اگر حتما یکی دو سال قبل از انتشار کتاب بوده و در واقع جمعه ۱۳ مهرماه بوده و دالمانی از گرمای خفه‌کننده‌ای صحبت می‌کند که با پوشش مردمی که در عکس دیده می‌شود کاملاً ناسازگار است.

– دالمانی از وجود پلی بزرگ حرف می‌زند که ورودی شهر است، اما در تصویر از نوع تردد افرادی که بدون هیچ کوله‌باری سبکبار در حرکتند می‌توان فهمید که این پل یک مسیر ارتباطی بین دو طرف محدوده‌ای پویا است نه صرفاً ورودی یک شهر.

– در خصوص پوشش مردم هم باید گفت حتی اگر عکس را هم متعلق به دالمانی ندانیم (که از آزار مردم قم حین عکاسی و رفتار نامناسبی که با وی شده آزرده‌خاطر است) هرگز نمی‌توان تصور کرد مردم قم و مسافرانی که از این سمت وارد قم می‌شده‌اند، در آن زمان کت به تن داشته، چکمه می‌پوشیده‌اند، تا این حد منظم و مرتب بوده و جملگی جوراب به پا داشته باشند.
– پلیس و یا نظامی موجود در عکس اگر ایرانی باشد که با واقعیت تاریخی هم‌خوانی ندارد و اگر خارجی باشد که این گونه رفتار عادی مردم شهر با توجه به سابقه‌ای که از مردم قم می‌رود بعید به نظر می‌رسد.

– نوع معماری ساختمان روبرو، پل، و نوع مقاوم‌سازی پل در برابر سیل و به طور کل مقایسه این عکس با چندین عکس دیگر پل علیخانی در همان محدوده تاریخی نشانگر این واقعیت است که این عکس مربوط به پل علیخانی قم نیست.

– و از همه مهم‌تر که به تنهایی می‌تواند دلیلی باشد که نه تنها این عکس متعلق به پل علیخانی نیست بلکه به‌طور کل مربوط به شهر قم نیست این است که جهت تابش آفتاب در قم و سایه‌اندازی‌ها مانند سایه‌های افراد در این تصویر نیست، حتی عکس را اگر ۱۸۰ درجه در جه افقی بچرخانیم باز هم با توجه به شواهد دیگر باید گفت این عکس متعلق به قم نیست. سایه‌های موجود در عکس و آن سایبان روبرو حکایت از جهت تابش نور خورشید از سمت چپ دارد، که با توجه به جهت‌گیری پل علیخانی، آفتاب باید از سمت شمال بتابد تا سایه‌ای این‌چنینی ایجاد نماید که تقریبا این امر غیرممکن به‌نظر می‌رسد.

مهیار موسوی
سوسن بیات

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.