کتیبه قنات ناصری قم

0

قنات ناصری قم که در دوره ناصرالدین شاه احداث و وقف محلات شهر قم گردید، در زمان خود از پر آب‌ترین قنات‌های قم بوده است. محمد تقی بیک ارباب در باره آن می‌گوید: «اهالی شهر از بی‌آبی و سختی خود به حضرت ظل‌اللهی (ناصرالدین شاه) شکایت نمودند و از آن سحاب رحمت مطالبه آب نمودند. همت ملوکانه شامل احوال آن‌ها شده، تنخواهی تسلیم مقرب الخاقان میرزا حسن نمودند و آن مقرب الخاقان این بنده درگاه جهان‌پناه محمد تقی بیک را در این کار داشت و سعی در قنات مذبوره نمود. از بخت بلند حضرت شاهنشاه جم‌جاه، قناتی شد در نهایت اعتبار و آبش در نهایت وفور. از وفور آب قنات مذبور همین بس که بلده قم در آبادی و وسعت به قدر دو ثلث تهران است، از این یک رشته قنات مشروب می‌شود و در تمام خانه‌ها گل و لاله می‌کارند.»، (تاریخ دارالایمان قم، ص ۸۵ – ۸۶)
کتیبه این قنات به خط میرزا ابوالفضل بیگدلی ساوجی پدر مرحوم ذبیح بهروز است که از همکاران ادوارد براون در مقطعی و دکتر کیا در انجمن ایران‌ویچ و نشر مجموعه ایران‌کوده بوده و ایران‌گرایی و وطن دوستی او مشهور است. رواج و ساخت واژه‌هایی همچون میهن و ارتش منسوب به وی است. پدر میرزا ابوالفضل به نام حاج میرزا فضل‌الله بیگدلی مشهور به ساوجی از خوشنویسان و اطبا و ادبا دوره فتحعلی شاه و محمد شاه قاجار است که در محاصره هرات مورد التفات شاه اخیر قرار گرفت. فرزندش یعنی نویسنده کتیبه مزبور همانند پدر به همان اوصاف متصف و از نویسندگان اصلی نامه دانشوران دوره ناصری و در واقع ارشد آنان محسوب بوده است. شرح حال هر سه در تاریخ بیگدلی از مرحوم دکترغلامحسین بیگدلی، جلد سوم، آفرینش، ۱۳۷۴ مذکور است. البته در منابع رسمی و مشهور قاجار شرح حال دو تن اول آمده است. به جز کتیبه‌های میرزا ابوالفضل – منصوب بر عمارات و ابنیه – دیوان و آثار تألیفی و کتابتی و خطوط او در کتابخانه‌های سپهسالار(مطهری) و مجلس و گلستان و غیر آن موجود است.
متن کتیبه با اسقاط سال آن در جلد دوم تحفه الفاطمیین مفلس(شیخ ارده شیره)، ص ۳۳۹-۳۴۰، چاپ بنیاد قم‌پژوهی نقل شده است. لیکن در تاریخ بیگدلی سال آن را ۱۲۷۸[ق] درج کرده است. متن اصلی بر روی سنگ مرمر منصوب[بالای سر دَرِ کریاس مدرسۀ فیضیه مواجه و مقابل ایوانِ طلا]بوده است و از سرنوشت کنونی آن بی‌اطلاعیم. از استاد ابوالحسن گرامی فرهنگی فرهیخته و بازنشسته شنیدم: کتیبه وقفنامه قنات ناصری را در بقعه فتحعلی شاه بالای عکس فتحعلی شاه دیده بودم. در سال‌های اخیر چند بار به این بقعه مراجع کردم، اجازه ورود ندادند. احتمال می‌دهم کتیبه به موزه آستانه حضرت معصومه منتقل شده باشد.
وضعیت پیشین و کنونی این قنات و آثار این قنات بر مردم قم نیازمند پژوهشی مستقل است.
سید محسن محسنی

ممکن است شما دوست داشته باشید

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.