نشانه های جعلی بودن نامه منسوب به امیرکبیر در مورد حاکم قم

0

نامه منسوب به امیر کبیر ظاهرا جعلی است. سیاق انشا نیز تردید‌افزاست. اصل نامه نیز مشخص نیست در کجاست؟ باید دید تقی امضای ذیل نامه در نامه‌های اصیل نیز بوده است؟ موثق‌الدوله در آن زمان حاکم قم بوده است؟ به هر حال سند از حیث مضمونی و تاریخی و نگارشی و کالبدی – نوع کاغذ و مرکب و نوع قلم – قابل بررسی است. تصویر این نامه قبلا نشر شده بود و مجددا منتشر شده است. اینک با تفصیل بیشتر دلایل جعلی بودن گزارش می‌شود:
۱٫ با بررسی انجام شده گویا قم حاکمی به نام موثق الدوله در ابتدای سلطنت ناصرالدین شاه – زمان صدرات امیرکبیر – نداشته است. توجها به کتاب «تاریخ قم از ابتدای دوره قاجار تا مشروطه»، تالیف دکتر سید حسن قریشی از انتشارات زایر قم که حاکمان قم در این دوران را طی بحثی بررسی کرده‌ است. ضمن این‌که ایشان نیز به جعلی بودن این سند در صفحه ۱۱۵ اشاراتی دارد که با یادداشت ذیل بعضا دارای وجه مشترک است. در برسی نگارنده نیز در منابع عمومی و محلی قاجاری – در محدوده بررسی – حاکمی به این نام شناخته نگردید. البته قاعده اصولی«بعدالفحص والیأس» در این مورد رعایت نگریده است.
۲٫ امیرکبیر در ۲۸ نامه‌ای که از او خطاب به ناصرالدین شاه – در کتاب «اسناد و نامه‌های امیرکبیر»، به کوشش سید علی آل‌داود، کتابخانه ملی، ۱۳۹۰ – دیدم، در ابتدای نامه بیشتر از عبارت «قربان خاکپای همایونت شوم» استفاده کرده است. تنها در دو نامه با عبارت «قربانت شوم» شروع شده است.
۳٫ در تمامی نامه کمال ادب و احترام به شاه رعایت گردیده است. حتی در نامه شماره ۹ که گویا در مقام پاسخ به گله‌مندی/شکایت/عصبانیت شاه از وی نگاشته، به صراحت می‌گوید:«به ولای مرتضی علی که تا جان دارم ذره‌ای از نوکری و رضای شما دست بر نمی‌دارم و جانم را در رضای شما وقف می‌دانم و این‌که مبادا رفتار این دو روزه را خدا نکرده در دل بگیرم، العیاذ بالله … فرموده بودند که مبادا اذیت به مردم برسانم. به خدا من نمی‌دانم کی بد کرده تا به مقام سؤال یا اذیت برایم … و این غلام اگر خونی پدرم را یا برادرم را بفرمایند، به نمک شما گذشتم، تا به این حرف‌ها چه رسد … . و الا من انشاءلله در نوکری طوری راه نمی روم که خدا نکرده خدا نکرده برای شما در دنیا خفت حاصل شود.»، ص۷۸
بقیه نامه‌ها را در ماخذ مذکور مشاهده کنید. آن وقت چگونه می‌شود به شاه بنویسد که «هزل بر زبان رانده‌اید.»
۴٫ امیرکبیر به هنگام نام بردن از همسرش – خواهر شاه – در خطاب به وی از عنوان «ملک‌زاده» استفاده می‌کرده است و نه همشیره. برای نمونه نامه شماره۸ در ص۷۷ ملاحظه شود.
۵٫ اصطلاح «اداره امور مملکت» ظاهرا مورد استفاده امیرکبیر نبوده و از ترکیباتی مانند «امورات انتظام مملکت» استفاده می ‌کرده‌است.
۶٫ تمامی نامه‌های دیده شده خطاب به شاه با عبارت «باقی الامر همایون مطاع» و مشابه خاتمه یافته است؛ نه آن‌گونه که در نامه مورد بحث دیده می‌شود.
۷٫ هیچ نامه‌ای با امضای تقی از او مشاهده نگردید. سجع مهر وی نیز «لا اله الله الملک الحق المبین عبده محمد تقی»بوده است.
۸٫ نام تهران در آن هنگام به صورت «طهران» نوشته می‌شده است و نه «تهران».
۹٫ خط نامه مورد بحث با نامه‌های اصیل امیرکبیر به خط او متفاوت است؛ مگر این‌که بگوییم به خط منشی او یا دیگری بوده است.
۱۰٫ محل نگاهداری اصل نامه نیز گویا نامعلوم است که می تواند قرینه‌ای بر جعلی بودن آن باشد.
۱۱٫ اصل سند نیز نیازمند بررسی آزمایشگاهی از لحاظ نوع کاغذ و مرکب است که آن نیز مستلزم دسترسی به اصل سند است. قراین و امارات مذکور این سند را در مظان شدید جعلیت قرار می‌دهد.
سید محسن محسنی

نامه جعلی منتسب به امیرکبیر در مورد حاکم قم

 

ممکن است شما دوست داشته باشید

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.