گورستان کهن قم(باغ بابِلان) – پاره چهارم

0

۱۷٫ به جز منابع کهن عربی و فارسی که به مناسبت وفات حضرت معصومه(ع) به این باغ/قبرستان اشاراتی داشته‌اند، در رسائل و کتابچه‌های قاجاری مربوط به قم از جمله تألیفات فیض و ارباب و افضل‌الملک و مفلس (شیخ ارده شیره)، مطالبی در مورد این قبرستان وجود دارد. حسب همین منابع غسالخانه کهن شهر در مجاور مقبره علی ابن بابویه قرار داشته است.
۱۸٫ گویا قبر تعدادی از افراد کمیته مجازات زمان مشروطه و باقر خان تنگستانی (غیر از باقرخان سالار ملی) از بزرگان جنوب و منطقه بوشهر و عده‌ای دیگر از نامداران در همین مقبره علی بن بابویه باشد. او پدر بدری خانم تنگستانی زن اول دکتر مرتضی یزدی – از اعضای ۵۳ نفر مشهور و وزیر بهداری قوام‌السلطنه – است.
۱۹٫ یکی از منابع راجع به تخریب قبرستان در دوره پهلوی سخنرانی شیخ محمد تقی بهلول است که در کتاب «قیام گوهرشاد»، تألیف سینا واحد، ص ۲۳۰-۲۳۲ مندرج است. بهلول از افرادی بود که عمری طولانی کرد و حدیث قیام گوهرشاد او بی‌نیاز از تعریف است. او مکرر به قم سفر می‌کرد و نگارنده او را مکررا چه پیش از انقلاب و چه بعد از انقلاب دیده و حکایت او را از پدرش شنیده بود. او لباس ساده‌ای شامل عمامه و لباده و شالی بر کمر داشت و به او طی طریق را هم منسوب می‌کردند.
۲۰٫ جناب دکتر سید محمود مرعشی در یکی از جلسات بنیاد قم پژوهی به نقل از والد بزرگوارشان نقل کردند که بسیاری از علما و فضلا به حرمت و احترام محدثین و روات و بزرگان مدفون در این قبرستان، کفش‌ها و نعلین‌های خود را از پا در می‌آوردند و با کمال ادب از این محل عبور می‌کردند. همچنین از گنبد و بارگاه‌های بر سر این قبور یاد کردند.
۲۱٫ بعداز تخریب قسمت عمده قبرستان در زمان پهلوی اول، این قسمت‌ها تبدیل به باغ ملی و خیابان‌های آستانه و ارم گردید و ساختمان‌های شهرداری و فرمانداری وقت در قسمتی از آنها احداث شد. قسمتی نیز به صورت شیخان موجود به علت مدفن بزرگانی چون میرزای قمی و زکریا ابن آدم و جز آنها حفظ گردید. البته به صورت پراکنده دو قبر در داخل دو بقعه یکی ابن قولویه و دیگری علی ابن ابراهیم نگارنده تفسیر قمی در باغ ملی و قبر میرزا حسن لاهیجی در کنار پیاده‌رو برجای ماند که این‌ها نیز سپس در دوران اخیر دستخوش تغییراتی عمده گردید.
۲۲٫ در مورد شیخان موجود تحقیقی با این مشخصات وجود دارد: «شیخان قم»، مینا احمدیان، دلیل ما، ۱۳۸۳٫ این تحقیق هر چند اثری ارزشمند به شمار می رود، لیکن به دلیل عدم تصویر از یکایک قبرها و عدم درج قبرنوشته‌ها منقصت دارد. امیدواریم در چاپ بعدی در صورت امکان تدارک شود. گفتنی است قبر «پدر قانون نویسی ایران» مرحوم میر سید محمد فاطمی قمی درشیخان کنونی است و گزارش آن را نگارنده با عنوان «خاکجای میرسید محمد فاطمی قمی نویسنده قانون مدنی ایران و خاطرات او» در نشریه کتابچه از منشورات مجمع ذخایر اسلامی نشر داده است.
– لازم به یادآوری است در یادداشت قبلی، در بند ۱۳ به علت خطای صورت گرفته در پاراگراف آخر کلمات شرقی و غربی باید جا‌به‌جا شود.
سید محسن محسنی

ممکن است شما دوست داشته باشید

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.