تیمچۀ بزرگ قم نگین درخشان معماری کهن ایران و خاورمیانه

0

در دوران قاجار در ادامه توسعۀ تاریخی شهر که جهت شرقی- غربی داشت یعنی به سوی حرم مطهر حضرت معصومه (س)، بازار نو در امتداد بازار کهنه یا کهن بنیاد گذاشته شد. نقش یک رجل سیاسی نامدار و یک هنرمند قمیِ بی‌همتا در این امر بسیار پر رنگ بود. حتی می‌توان گفت این نقش تاریخی- هنری صرفا معطوف به این دو نفر است. یکی سیاستگر پر آوازه میرزا علی‌اصغرخان امین السلطان بود که علایق ملکی بسیار در راه تهران – قم و در همین شهر داشت و دیگری هنرمند بی‌نظیر استاد حسن معمار قمی است که شاید بتوان گفت آسمان هنر ایران همچو ستارۀ تابناکی دیگر چون او به خود نخواهد دید. این دو در این منظومه‌ها نقش آفرینی کرده‌اند:
۱٫ راه جدید تهران – قم که در واقع همین جاده قدیم تهران – قم است و ابنیه مجاور آن همچون کاروانسراها و قلعه‌ها و پل‌ها و جز آن
۲٫ احداث صحن نو/اتابکی/آیینه/امینیه حرم مطهر و خانه‌های امین السلطان در مقابل همین صحن(اکنون تخریب شده است)
۳٫ بازار بزرگ و ابنیه مرتبط.
در این میان تیمچه بزرگ قم شاهکار استاد حسن چونان اختر فروزنده‌ای است که سپهر هنر ایران را روشن و نگاه هر بینندۀ صاحب ذوقی را به خود جلب می‌کند. ما این اثر را که همچو سازنده‌اش بی‌مانند است به همراه بازار بزرگ و آثار مرتبط و مجاور جهت ثبت در میراث جهانی یونسکو پیشنهاد می‌کنیم.
مجمل مختصات و مشخصات:
۱٫ موقعیت: در اوایل بازار بزرگ(نو) جبهۀ شمالی
۲٫ راه‌های دسترسی: الف. ابتدای خیابان باجک، بازار و کوچه شمار ۳ باجک و کوچه آقا سیداسماعیل، ب. خیابان آذر چندین راه، ج. خیابان عمار یاسر از طریق کوچه یزدیها
۳٫ سال ساخت: ۱۳۰۱قمری
۴٫ مالک و بانی نخستین: مرحوم حاج سیدمحمود طباطبایی تاجر بزرگ و پدر روحانی نامدار مرحوم آیت‌الله العظمی حاج اقا حسین قمی. مالکان کنونی: متعدد و صاحبان حجره‌های فعلی‌اند.
۵٫ مشخصات فنی:شامل سه گنبد و دو نیم گنبد است و قسمت مرکزی آن با دهانه ۱۵متر و ارتفاعی به همین اندازه در طول ۲۸ متر بدون ستون امتداد می‌یابد. این گنبد از نوع عرقچینی ولی پوشش زیرین (آهیانه)آن شمسه کاری با اسلوب رسمی بندی و یزدی بندی است. تیمچه در مجموع دارای ۲۰ حجره تحتانی و ۱۲ غرفه فوقانی است. این تیمچه در گذشته مزین به درها و پنجره‌های زیبای ارسی گره‌سازی شده بود که امروزه فقط نمونه‌هایی از آن باقی مانده است.(منبع قم در آیینه میراث) این بنا به صورت دو پوشه /دو طاقی است.
۶٫ سازنده و معمار: استاد حسن معمار قمی فرزند استاد علی بابا معمار قمی فرزند استاد محمود معمار قمی که در ساخت قسمتی از حرم مطهر دخالت داشته است. فرزندان او نیز معمار و در این هنر شاخص بوده‌اند. درواقع هنر معماری در این خاندان به صورت میراثی نسل به نسل منتقل شده است.
آثار دیگر :۱٫صحن نو،۲٫ سرای صدر اعظم،۳٫ گنبد شاه عبدالعظیم(ری)،۴٫ گنبد شاه حمزه قم، ۵٫ پل رودخانه شور۶، پل علیخانی، ۷، مشارکت در ساخت مجلس شورای ملی سابق و مسجد سپهسالار سابق و بناهای دیگر که در گذر زمان از بین رفته است.
اشخاص آتی با او ملاقات و برخورد داشته و از او یاد کرده‌اند: ناصرالدین شاه، میرزا مهدی‌خان ممتحن الدوله(اولین آرشیتکت ایران)، ملا عباسعلی کیوان قزوینی(واعظ پر آوازه)
سال فوت: ۱۳۱۲ ق، محل دفن: صحن نو حرم حضرت معصومه (س)، عکسی از او درمجموعه‌ای خصوصی دیده شده است. وی شعر نیز می سروده و منظومه‌ای از او در دست است که با توجه به مضمونش می‌توان آن را «معماریه» نامید. او از مفاخر هنر ایرانی در هزاره اخیر است. نگارنده رساله‌ای در وصف او و آثارش در دست نگارش دارد.
🔹 سید محسن محسنی

ممکن است شما دوست داشته باشید

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.