وجه تسمیه اراضی کوکون (کوکان)

0

“کوکون” نامی است نهاده شده بر اراضی که در حد فاصل شهرک پردیسان – کهک واقع است. جاده کنونی مذکور از این اراضی می‌گذرد. کتاب کهن تاریخ قم نبشته حسن اشعری قمی به سال 378 ق از این اراضی با نام “کوکان” یاد می‌کند. آب‌انباری گویا از دوره سلجوقی نیز در آن واقع است که عبور کنندگان به سمت کهک آن را در جانب چپ به‌راحتی در فاصله کمی از جاده خواهند دید. هم‌اکنون نوعیت این اراضی مرتع است و از اواخر دهه 20 آقای سید اسد‌الله محسنی مرتعدار این اراضی می‌باشد که در ایام چرا، دام را از این منطقه تا اشترانکوه حرکت می‌داده‌اند.
در این یادداشت می‌خواهیم وجه تسمیه این اراضی را اندکی بررسی کنیم. همانطور که گفتیم در حال حاضر این اراضی به کوکون و در قدیم به کوکان اشتهار داشته است. پسوند “کان” در آخر ضیعه‌ها و دیه‌ها، جای و مکان معنی می‌دهد. بسیاری از اسامی دیه‌ها و امکنه قم در کتاب تاریخ قم با همین پسوند یاد شده است. به نظر طی مرور زمان و در تداول عامه “الف” در “کان” جهت یکسان‌سازی و هم‌آهنگی به “و” تبدیل و حاصل “کوکون” گردیده است. حال دریافتن معنای کوکون یا کوکان در گرو دریافتن پاره اول ترکیب ” کو” است. لازم است بگوییم بسیاری از نام گذاری‌ها ریشه در همان مکان و خصایص جغرافیایی آن منطقه یا موضع دارد؛ مثلا وجه تسمیه شمیران و تهران به‌ دلیل سردی و گرمی هوا در آن مناطق است. وجه تسمیه کوکان نیز از همین قاعده پیروی نموده است.

آب‌انبار کوکون،عکس از لادن لاجوردی

“کو” صرف‌نظر از وجه استفهامی آن در این ترکیب فاقد معنی به نظر می‌رسد لذا به نظر این واژه سوده شده و تخفیف یافته واژه دیگری است اما آن واژه چه می‌تواند باشد؟ دو احتمال قابل طرح است:
احتمال نخست ممکن است ” کو” در واقع همان “کوه” باشد که حرف آخرش جهت سهولت تلفظ افتاده و بدین نظر “کوکون” یا “کوکان” همان “کوه کان” یا “کوه کون” است که جایگاه کوه معنی می‌دهد. لکن این نظر می‌بایست با محل نیز تطبیق داده شود و در محل ادله امکان و اثباتش به دست آید.
منطقه مورد بحث دشت همواری است که در آن کوهی در هنگام عبور از جاده مشاهده نمی‌گردد. لکن حسب گفته مرتع‌دار محترم گویا در جهت شمالی رشته کوهی موجود است. شاید پیشینیان به بهانه وجود این رشته کوه آنجا را کوه کان و جایگاه کوه نامیده باشند.
احتمال دوم اینکه، اگر بخواهیم برای وجه تسمیه “کوکان” احتمالی غیر از وجه پیشین بیابیم ناگزیر باید به خود آن منطقه مراجعه نماییم. از پدیده‌های طبیعی دیگری که می‌توان در آنجا نام برد و فرسنگ‌ها در مرعی و منظر قراردارد همان مرتع است. خصیصه جغرافیایی که از ازمنه دور حتی کهن همراه و ملازم این دشت هموار بوده و هست. شاید بتوان گفت نام اولیه این موضع “گوکان” باشد. جایی در تبریز و پارس به همین نام است. به نقلی این نام سبک شده از “گاو کان” و به معنی دیه گاو و گاو جای است. به این ترتیب که “گاف” در “گوکان” تبدیل با “کاف” شده باشد اتفاقی که در عرف زبانی رایج است بدین وصف “کوکون” یا “کوکان”همان”گوکان” یا “گاوکان” است که در اینجا به معنای جایگاه و مرتع گاوان معنی می‌دهد که با وصف مرتعی این دشت و دشت همجوار موسوم به هموار لک‌ها که پیشینه کهن دارد بسیار سازگار و قرین است.
گفتنی است وضعیت پوشش مرتعی حال حاضر ملاک نیست و ممکن است در عهد قدیم این دشت دارای پوشش گیاهی خوبی بوده باشد؛ چنانکه مرتعدار محترم جناب محسنی پوشش گیاهی دهه‌های سی و چهل را قابل قیاس با حال نمی‌دانند.
در خاتمه پیشنهاد می‌گردد جاده عمومی پردیسان – کهک به‌ نام “کوکان” نامگذاری تا اسامی کهن حفظ گردد. شهرداری (یا منابع طبیعی) نیز می‌تواند از این ظرفیت تاریخی و زیستی به عنوان کاشت گونه‌های گیاهی کم آب‌خواه مانند درخت پِده (بید مینجیلابی) استفاده نموده و نام “کوکان” را بر آن نهد.

🔹حمید صادقی

ممکن است شما دوست داشته باشید

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.