چهارتاقی‌های قم: چهارتاقی نویس

0

چهارتاقی (چارتاقی) نویس در دامنه ارتفاعات غربی روستای نویس در ۱۷ کیلومتری شمال شرق قرار گرفته است. این اثر نزد اهالی محل به چهارتاق معروف است.

برای رسیدن به این چهارتاقی می‌باید در کیلومتر ۲۵ جاده ساوه به سلفچگان و پیش از سه‌راهی تفرش به سوی غرب و راهی که به قاهان می‌رود، پیچید. جاده کوهستانی پس از طی ۲ کیلومتر به روستای نویس منتهی می‌شود.

بنا از چهار پایه با چهارتاق تشکیل شده و مصالح آن از قلوه سنگ و لاشه سنگ با ملات گچ و ساروج است. چهارتاقی در دامنه دره و در کوهدشتی واقع است که دشت برزو نامیده می‌شود.

 

طرح خیالی چهارتاقی نویس اثر کلایس (تصویر از کتاب بناهای چهارتاقی ایران)
طرح خیالی چهارتاقی نویس اثر کلایس (تصویر از کتاب بناهای چهارتاقی ایران)

بنای چهارتاقی نویس توسط واندنبرگ در سال ۱۹۶۴ موردبررسی قرار گرفت. پس از آن مصطفوی این بنا را معرفی کرد. واندنبرگ این بنا را با بنای چهارتاقی برزو که توسط گدار مورداشاره قرار گرفته است، یکی می‌داند. بر اساس نوشته گدار، بنای چهارتاق برزو در جاده قم به سمت اراک قرار دارد. از آنجا که اندازه‌گیری‌های چهارتاق در نوشته گدار و واندنبرگ تقریبا یکسان است و واندنبرگ منطقه اطراف راهگرد (راهجرد) را بیهوده جستجو کرده، به نظر می‌رسد که بنای برزو با بنای نویس یکی است. شیپمان یکسانی بناهای نویس و برزو را مسلم می‌داند.

چهارتاق ابعادی معادل 8/80 در 8/80 متر دارد که مطابق با داده‌های اندازه گیری واندنبرگ است. فضای داخلی وسعتی معادل 5/10 در 5/10 متر دارد که با داده‌های اندازه‌گیری‌شده توسط گدار به اندازه 5/10 متر و داده اندازه‌گیری واندنبرگ به میزان 5 متر متناسب است. اما گدار بر روی نقشه خود ابعاد 9/20 در 9/20 را ارئه داده است.

 

پلان و برش چهارتاقی نویس اثر کلایس (تصویر از کتاب بناهای چهارتاقی ایران)
پلان و برش چهارتاقی نویس اثر کلایس (تصویر از کتاب بناهای چهارتاقی ایران)

ضخامت ستون آن 2/40 متر واندازه قوس‌های آن 1/90 متر است. وسعت قوس‌ها هر کدام 3/80 متر بوده و ارتفاع آنها از کف زمین را می‌توان آنها از کف زمین را می‌توان به 4/50 متر دانست. ارتفاع فعلی متر نسبت به سطح دشت است. در طرف بیرونی ستون‌ها می‌توان باقیمانده را مشاهده کرد. درختان مجاور در قسمت شرقی چهارتاق در کنار یک چشمه قرار دارند. ارتفاع فعلي بنا به شکل آوار 9/70 متر نسبت به سطح دشت است. در طرف بيروني ستون‌ها مي‌توان لایه‌های قوس را مشاهده کرد. درختان مجاور در قسمت شرقی چهارتاقی در کنار یک چشمه دارند.

عدم‌وجود بقایای اسلامی در این اثر نشان‌دهنده زمان سکونت در این مکان و استفاده از این چهارتاق به عنوان یک آتشکده در زمان ساسانیان تا ابتدای دوره اسلامی ایران است. از دوره اسلامی، بقایای یک برج در آقلاک در ۱۴ کیلومتری شرق نویس و یک امامزاده قدیمی در بنابر ۹ کیلومتری شرق نویس و در نهایت یک برج کماکان قابل‌مشاهده دیگر به‌عنوان کاروانسرا در جاده قزوین به سمت اصفهان، تقریبا ۴ کیلومتری شمال آقلاک بر جای مانده…

 

منبع: عباس نامجو، بناهای چهارتاقی ایران، صص 180- 178

پ.ن: برای مشاده مطاب و تصاویر بیشتر از چارتاقی نویس به رضا مرادآبادی غیاث‌آبادی مراجعه کنید.

ممکن است شما دوست داشته باشید

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.