قهوه‌خانه‌های بین‌راهی قم

0

قهوه‌خانه‌ها بناهایی محکم و استوار بودند که در مسیر رسیده به شهرها به مسافران خدمات می‌دادند. یکی از قهوه‌خانه‌های قدیمی در مسیر تهران به اصفهان، میان قم و دلیجان در نزدیکی روستای دولت‌آباد قرار داشت که در جنگ جهانی دوم متروک افتاده بود و چندین سال به حال خود رها شده بود و آسیب زیادی دیده بود. اما بعدها قهوه‌خانه‌چی جدیدی در آن مستقر شد. نمای بیرونی را مرمت کرد، نمای داخل را با گچ پوشاند، چند قطعه گلیم با رنگ‌های تند، یک سماور، یک منقل، چراغ و چند فنجان نعلبکی آبی‌رنگ ساخت قم به آنجا آورد و به قهوه‌خانه رنگ و جلایی دلچسب و شادی‌آفرین بخشید.

قهوه‌خانه‌ای نزدیک دولت‌آباد قم
قهوه‌خانه‌ای نزدیک دولت‌آباد قم

بنای آنجا طرحی منطقی و قرینه داشته که گنبدی نهاده شده بر چهار پایه و چهار تاق دیگر از چهار سمت گنبد را در میان گرفته بودند و یک نقشۀ مستطیل‌شکل ایجاد شده بود. پلان و تصویر داخلی تالار طرح چهارصفه را تداعی می‌کند.

فضای داخل همان قهوه‌خانه نزدیک دولت‌آباد قم
فضای داخل همان قهوه‌خانه نزدیک دولت‌آباد قم

سماور، منقل، یک‌سری شیشه روی تاقچه‌ها در زوایای مختلف قرار دارند. وسط تالار باز است. گاهی اوقات در بناهای این‌چنینی اگر سهم آب قهوه‌خانه زیاد باشد یک حوض با فواره زیر گنبد در همین بنای وسط برپا می‌کند.

پلان قهوه‌خانه
پلان قهوه‌خانه

در کنار جاده‌های یکنواخت این بناها با صدای قلقل سماور، چای شیرین و گه‌گاهی چند منقل تریاک جایگاهی فرحبخش و مملو از لذات است. اینجا اهمیت «خرابات» در شعر پارسی مشخص می‌گردد. گاهی در آنها شاهنامه می‌خوانند و گاه در ایام محرم پرچم سیاه بر آنها افراشته می‌شود و به ذکر مصیبت مشغول می‌شوند. به مرور زمان و با ازدیاد اتومبیل در مسیرها این قهوه‌خانه‌ها توسعه یافتند و الگوی 5 گنبد به خود گرفتند.

قهوه‌خانۀ بین‌راهی قم و تهران با گنبدهای زیاد، 1968، اثر Herbert Schweeger
قهوه‌خانۀ بین‌راهی قم و تهران با گنبدهای زیاد، 1968، اثر Herbert Schweeger

 

منبع متن و 3 تصویر اول: ماکسیم سیرو، آندره گدار، کتاب آثار ایران، جلد 3 و 4، صص 59-60 

ممکن است شما دوست داشته باشید

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.